मुलांच्या विकासासाठीआणि वाढीसाठी खेळण्याचे 9 प्रकार. मुले विविध प्रकारच्या खेळात गुंतून राहू शकतात, त्यांच्या मेंदूचा विकास आणि कौशल्ये उत्तेजित करू शकतात. प्रत्येक मुलासाठी प्राधान्य भिन्न असू शकते, परंतु जेव्हा मजेदार क्रियाकलाप आणि खेळ येतो तेव्हा ते एक्सप्लोर करण्यास आणि अनुभवण्यासाठी तयार असतात .खेळ हा मुलांसाठी आनंददायक किंवा उत्साहवर्धक असा कोणताही संघटित किंवा असंघटित क्रियाकलाप असू शकतो. बॉलसह खेळणे, सुपरहिरोसारखे वागणे किंवा भावंडांचे कपडे वापरणे यासह सर्व प्रकारचे खेळ मुलाच्या शिकण्याच्या प्रक्रियेस आणि मेंदूच्या विकासास चालना देऊ शकतात.

तुमच्या मुलाचा सर्वांगीण विकास सुनिश्चित करा—शरीरापासून मनापर्यंत—विविध प्रकारच्या नाटकांसह.

मुलांसाठी विविध प्रकारचे खेळ आणि त्यांचे महत्त्व आणि फायदे जाणून घेण्यासाठी वाचा. (मुलांच्याविकासासाठीआणि वाढीसाठी खेळण्याचे 9 प्रकार)

या लेखातI

  • मुलाच्या विकासासाठी खेळणे महत्त्वाचे का आहे?
  • खेळाचे विविध प्रकार
  • सतत विचारले जाणारे प्रश्न
  • इन्फोग्राफिक: मुलाच्या विकासासाठी खेळाचे वेगवेगळे प्रकार कोणते आहेत?

की पॉइंटर्स

मुलाच्या विकासासाठी खेळणे महत्त्वाचे का आहे?

मुले सहसा नवीन गोष्टी शिकतात आणि विविध प्रकारच्या खेळात गुंतून सामाजिक संबंध निर्माण करतात. हे मुलाची समस्या सोडवण्याची कौशल्ये, जोखीम घेण्याची क्षमता, सर्जनशीलता, संघर्ष निराकरण, प्रभावी संवाद आणि सहकार्य यांचा वापर करण्यास मदत करू शकते.

खेळामुळे अनेक गुणांवर परिणाम होत असल्याने, मुलाचा शारीरिक, बौद्धिक आणि सामाजिक विकास खेळाद्वारे अनुभवता येतो. शिवाय, खेळण्याने मुलाला आराम मिळतो आणि त्यांचे स्नायू मजबूत होतात.

मुलाच्या विकासाच्या प्रमुख क्षेत्रांवर खेळाचे परिणाम खालीलप्रमाणे आहेत.

  • एकूण मोटर कौशल्यांचा विकास: मुले मोटर कौशल्ये शिकतात, ज्यामध्ये संतुलन, हालचाल आणि वस्तू उचलणे यांचा समावेश होतो. शारीरिक नाटके त्यांना सक्रिय आणि निरोगी राहण्यास मदत करतात आणि त्यांची हाडे आणि स्नायू बळकट करतात जसे ते मोठे होतात.
  • उत्तम मोटर कौशल्यांचा विकास: अगदी लहानपणापासूनच, काही खेळ जसे की वर्गीकरण, बीडिंग इत्यादी मुलाच्या बोटांच्या बारीक हालचालींना ट्यूनिंग करण्यास मदत करू शकतात.
  • बौद्धिक विकास: खेळामुळे मुलांची तर्कशक्ती, स्मरणशक्ती आणि विचार सुधारतो. विशेष म्हणजे, दोन ते तीन वयोगटातील लहान मुले खेळताना आकार आणि आकार ओळखणे, मोजणे आणि त्यांची कल्पनाशक्ती वाढवणे शिकू शकतात.
  • सामाजिक विकास: मुले खेळताना त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा विकास करतात आणि स्वतंत्र होतात. त्याचा त्यांच्या सामाजिक संवादावर सकारात्मक परिणाम होऊ शकतो. तसेच, ते काळजी घेणे आणि सामाजिक किंवा मैत्रीपूर्ण बनणे शिकतात.

द्रुत टीप

तुमच्या मुलांना वेठीस धरण्यासाठी गॅझेट वापरू नका, त्याऐवजी त्यांच्याशी संवाद साधण्यात आणि बोलण्यात वेळ घालवण्याचा प्रयत्न करा.

प्ले क्रियाकलाप जास्त काळासाठी नसावा. दिवसभरात अनेक लहान कालावधीचे खेळ फायदेशीर ठरू शकतात . तसेच, जर पालक म्हणून, तुम्ही तुमच्या मुलासोबत वेळ घालवू शकत नसाल, तर तुम्ही त्यांना घरातील कामांमध्ये, जसे की साफसफाईसाठी मदत करू शकता. हे तुमच्या लहान मुलाला काही आवश्यक कौशल्ये शिकवण्याचा एक खेळकर मार्ग बनवू शकते.

खेळाचे विविध प्रकार

खेळाचे वेगवेगळे प्रकार आहेत, ते मूल ज्या पद्धतीने खेळते त्यानुसार. बहुतेक मुले विशिष्ट वयात खेळाचा प्रकार पसंत करतात. खेळाचे विविध प्रकार आणि त्यांचे फायदे खालीलप्रमाणे आहेत.

1. बिनधास्त खेळ

लहान मुलांना सहसा या प्रकारच्या खेळाचा अनुभव येतो. हे नाटक कमी आणि प्रयोगासारखे जास्त वाटते. लहान मुले जवळजवळ स्थिर असतात आणि त्यांच्या क्रियाकलाप कमी एकत्रित किंवा संघटित वाटतात . उदाहरणार्थ, तुम्ही बाळांना फक्त हात आणि पायांनी खूप हालचाल करताना पाहू शकता. त्यांच्या क्रियाकलापांमध्ये संवेदी खेळाचा समावेश केल्याने त्यांचा विकास वाढू शकतो आणि त्यांच्यासाठी खेळण्याचा वेळ अधिक आकर्षक बनू शकतो.

फायदे:

  • या प्रकारच्या खेळामध्ये, लहान मुले त्यांच्या सभोवतालची मूर्त सामग्री शोधतात आणि त्यांचे शरीर कसे कार्य करते ते शोधतात.
  • ते त्यांच्या सभोवतालच्या वस्तू आणि आत्म-नियंत्रण हाताळण्यास देखील शिकतात. हे त्यांना भविष्यातील अन्वेषणासाठी तयार करण्यात मदत करते.

2. एकटे खेळ

मुक्त खेळाचा हा टप्पा अनेकदा दोन ते तीन वर्षांच्या लहान मुलांमध्ये होतो. एकट्या खेळात, ते स्व-मनोरंजनात गुंततात आणि कोणाच्याही सहभागाची आवश्यकता नसते. ते इतर लहान मुलांकडेही लक्ष देत नाहीत. पालकांना त्यांच्या मुलाच्या स्व-पृथक्करणाबद्दल काळजी वाटू शकते, परंतु हे अगदी सामान्य आहे. एकट्या खेळाची काही उदाहरणे म्हणजे जेव्हा लहान मूल एकटे असते आणि पुस्तकात फिरते, लेगो सेटसह खेळते किंवा कोडे सोडवते.

फायदे:

  • हे त्यांना भविष्यात इतरांसोबत खेळण्यासाठी तयार करते परंतु, सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे त्यांना स्वावलंबी बनवते.
  • जेव्हा मुले स्वतंत्रपणे खेळतात तेव्हा ते त्यांच्या मोटर आणि बौद्धिक कौशल्यांचा व्यायाम करतात.

3. प्रेक्षक नाटक

प्रेक्षक खेळादरम्यान, मूल प्रेक्षक म्हणून काम करते आणि सक्रियपणे सहभागी होण्याऐवजी सामाजिक खेळात गुंतलेल्या इतर मुलांचे निरीक्षण करते. मुलाच्या विकासाचा हा एक सामान्य टप्पा आहे आणि हे असे सूचित करत नाही की मूल इतरांशी व्यस्त राहण्यास संकोच आणि घाबरत आहे.

फायदे

  • पाहण्याद्वारे, ते इतर मुलांबद्दल, सामग्रीचा वापर आणि लोकांमधील सामाजिक परस्परसंवादाबद्दल शिकतात.
  • ते जग एक्सप्लोर करण्याचे नवीन मार्ग शिकतात आणि इतरांचे निरीक्षण करून वस्तू हाताळतात. 

4. समांतर खेळ

जेव्हा मुले एकमेकांच्या जवळ खेळतात, परंतु ते एकमेकांशी गुंतत नाहीत. समांतर खेळादरम्यान, ते एकमेकांना त्रास न देता किंवा प्रभावित न करता खेळायला शिकतात. एक उदाहरण म्हणजे दोन मुले त्यांच्या संबंधित खेळण्यांच्या गाड्यांसोबत खेळतात पण एकमेकांशी संवाद न साधता.

मुले कुतूहलाने एकमेकांचे निरीक्षण करण्याचा आणि कॉपी करण्याचा प्रयत्न करू शकतात. दुसरे उदाहरण म्हणजे जेव्हा एखादे मूल मुलांच्या गटाजवळ जाते, एक खेळणी उचलते आणि इतरांशी न बोलता किंवा संवाद न साधता एकटे खेळू लागते.

फायदे:

  • हे अधिक वॉर्म-अपसारखे दिसते, म्हणजेच ते इतरांशी गुंतण्याच्या किंवा संवाद साधण्याच्या वेगवेगळ्या मार्गांबद्दल शांतपणे शिकत आहेत.
  • या प्रकारचे खेळ त्यांना त्यांच्या नवीन कौशल्यांचा सराव करण्यास देखील मदत करतात.

5. सहयोगी नाटक

इतरांसोबत मजा करायला शिकण्याची ही पहिली पायरी आहे. सहकारी खेळादरम्यान, मुलाला समान क्रियाकलाप करण्यात किंवा इतरांसारखीच खेळणी वापरण्यात रस असतो परंतु इतर मुलांशी संवाद न साधता. उदाहरणार्थ, खेळाच्या मैदानात एकाच स्लाईडवर खेळणारी मुले परंतु प्रत्येकजण सरकणे, चढणे किंवा उडी मारणे यासारखी वेगळी क्रिया करत आहे.

फायदे:

  • हे त्यांना प्रेक्षक आणि समांतर नाटकात काय निरीक्षण करत आहेत याचा सराव करण्यास अनुमती देते.
  • हे प्रौढ आणि मुलांमध्ये व्यस्त राहण्यासाठी नवीन संवाद आणि सामाजिक कौशल्यांच्या विकासासाठी पाया घालते.

6. सहकारी नाटक

सहकारी खेळादरम्यान, मुले इतरांशी समन्वय साधण्यास आणि सहकार्य करण्यास शिकतात. त्यांना केवळ उपक्रमातच नाही तर उपक्रमात सहभागी असलेल्या मुलांमध्येही रस असतो. मूल अजूनही समाजीकरण करण्यास शिकत असल्याने, त्यांच्यासाठी सहजपणे सामायिक करणे, वळणे घेणे, वाटाघाटी करणे आणि नियंत्रणावर तडजोड करणे कठीण होऊ शकते. त्यामुळे या प्रकारच्या नाटकात संघर्षाचा समावेश होतो, जे अगदी सामान्य आहे. उदाहरणार्थ, जर मुलांचा गट बिल्डिंग ब्लॉक्ससह काहीतरी तयार करत असेल, तर त्यांच्यात ब्लॉक्सच्या प्लेसमेंटबद्दल सतत विवाद होऊ शकतो.

फायदे:

  • हे त्यांना समस्या सोडवणे, संघर्ष निराकरण आणि टीमवर्कचे निरीक्षण करण्यास आणि शिकण्यास मदत करते .
  • हे त्यांना गट गोल तयार करण्यास किंवा गेमसाठी नियम सेट करण्यास शिकवते.

7. डिजिटल प्ले

तंत्रज्ञानाचे विविध प्रकार आहेत जे मुलांसाठी व्यस्ततेच्या आणि शिकण्याच्या उच्च व्याप्तीसह चांगली सामग्री देतात. व्हिडीओ गेम्ससह डिजिटल प्लेला शारीरिक हालचालींच्या बाबतीत मर्यादा असल्या तरी, योग्यरित्या आणि पालकांच्या मार्गदर्शनाखाली वापरल्यास ते संज्ञानात्मक उत्तेजन देते.

फायदे

  • हे परस्परसंवादाची एक नवीन पातळी आणि एक विशिष्ट शिकण्याचा अनुभव तयार करते.
  • हे डिजिटल साक्षरता आणि आयटी कौशल्ये वाढवते. हे शिकणे आणि शैक्षणिक कामगिरी देखील सुधारू शकते.

अलीकडे, मुले डिजिटल स्क्रीनसमोर जास्त वेळ घालवतात आणि शारीरिक क्रियाकलापांमध्ये कमी वेळ घालवतात. गॅलपच्या सर्वेक्षणानुसार, 2-10 वयोगटातील यूएस मुले ऑनलाइन खेळण्यात आठवड्यातून 18 तासांपेक्षा जास्त वेळ घालवतात. इतर अ‍ॅक्टिव्हिटी, जसे की इनडोअर स्क्रीन-फ्री किंवा बाहेर खेळणे, त्यांचा मोकळा वेळ कमी घेतात.

द्रुत तथ्य

अॅनालॉग आणि डिजिटल लर्निंग गेम्स वापरल्याने मुलांसाठी बहु-संवेदी शिक्षण अनुभव मिळू शकतो.

8. सक्रिय खेळ

यात मुलांच्या शारीरिक हालचालींचा समावेश असतो आणि घरामध्ये किंवा घराबाहेर होऊ शकतो. मैदानी खेळामध्ये फुटबॉल आणि टग ऑफ वॉर यासारख्या खेळांचा आणि क्रियाकलापांचा समावेश होतो. दुसरीकडे, इनडोअर प्लेमध्ये डान्स पार्ट्या, इनडोअर अडथळे कोर्स किंवा बॉलिंग यासारख्या साध्या क्रियाकलापांचा समावेश असू शकतो. सक्रिय खेळामुळे मुलाला त्यांच्या स्वतःच्या मर्यादा ओळखण्यास आणि इतर प्रकारच्या खेळांमध्ये शिकलेल्या कौशल्यांचा वापर करण्यास मदत होऊ शकते. मूल त्यांच्या एकूण मोटर कौशल्यांचा व्यायाम आणि सराव देखील करू शकतो.

फायदे

  • हे चिकाटी, चिकाटी आणि लक्ष कालावधी वाढवते. त्यामुळे त्यांना जिंकल्याचा आनंद आणि हरल्याचा निराशा यांची सवय होते.
  • या प्रकारच्या खेळामुळे मुलांमध्ये निरोगी स्पर्धात्मकता वाढते.
  • खेळाचा हा प्रकार मुलाची तग धरण्याची क्षमता आणि शारीरिक आरोग्य वाढवण्यासाठी सर्वात अनुकूल आहे.

9. सर्जनशील नाटक

यात मुलाची कल्पनाशक्ती, सर्जनशीलता आणि कल्पक कल्पना यांचा उपयोग होतो. हे मुलाच्या विचारांना आणि अभिव्यक्तींसाठी एक आउटलेट देखील प्रदान करू शकते, ज्यामुळे त्यांना रचनात्मक खेळात व्यस्त राहता येईल. क्रिएटिव्ह प्लेमध्ये चित्रकला, नृत्य, गायन आणि अभिनय यासारख्या अनेक कलात्मक क्रियाकलापांचा समावेश असतो.

फायदे

  • हे मुलांना नाविन्यपूर्ण बनण्यास आणि सामान्यांपेक्षा विचार करण्यास प्रेरित करते.
  • हे मुलांना त्यांची आवड जोपासण्यासाठी प्रेरित करू शकते. हे भविष्यातील शोधक आणि नवकल्पकांना घेऊन जाऊ शकते.

सतत विचारले जाणारे प्रश्न

1. विधायक नाटक आणि मुक्त खेळ यात फरक आहे का?

मोफत खेळामुळे मुलांना त्यांच्या इच्छेनुसार खेळणी आणि वस्तू वापरता येतात आणि त्यात खेळण्याचा कोणताही विशिष्ट नियम किंवा मार्ग समाविष्ट नसतो. मुले त्यांना खेळायचे मार्ग शोधण्यासाठी मोकळे आहेत. तथापि, विधायक खेळामध्ये बिल्डिंग ब्लॉक्स सारख्या नियमांचा वापर करून विशिष्ट ध्येयाचे आयोजन करणे आणि त्या दिशेने कार्य करणे समाविष्ट असते. प्रवाहकीय नाटके देखील नियमांमध्ये अन्वेषण आणि कल्पनाशक्तीला परवानगी देतात.

2. शिक्षक वर्गात वेगवेगळ्या नाटकांची सोय कशी करू शकतात?

विविध नाटकांचे ज्ञान शिक्षकांना विविध शिकवण्याच्या रणनीतींसाठी, विद्यार्थ्यांना सूचना आणि मूल्यमापनासाठी वापरण्यास मदत करू शकते. उदाहरणार्थ, एखादा शिक्षक विशिष्ट संकल्पना प्रदर्शित करण्यासाठी वर्गात प्रेक्षक खेळाचा वापर करू शकतो किंवा संघकार्याला प्रोत्साहन देण्यासाठी गट क्रियाकलापांसाठी सहकारी खेळ वापरू शकतो.

3. वेगवेगळ्या नाटकांमध्ये खेळणी आणि खेळ कोणती भूमिका बजावतात?

खेळणी आणि खेळ हे विविध प्रकारचे खेळ सुलभ करण्यासाठी एक माध्यम प्रदान करतात, कारण प्रत्येक खेळासाठी खेळणी, वस्तू किंवा खेळ आवश्यक असतात जे त्यांच्या वाढीस आणि विकासास मदत करतात. उदाहरणार्थ, मोफत आणि रचनात्मक खेळासाठी खेळणी आणि वस्तूंची आवश्यकता असते, ज्यामध्ये मुलांना गुंतवून ठेवण्यासाठी वेगवेगळ्या बाहुल्या, बिल्डिंग ब्लॉक्स, चिकणमाती, चिखल आणि बॉल यांचा समावेश होतो, तर सहकारी आणि सामाजिक खेळामध्ये मुलांसाठी सहयोग आणि खेळण्यासाठी खेळ समाविष्ट असतात.

मुलाच्या सर्वांगीण वाढ आणि विकासासाठी खेळणे आवश्यक आहे. अशा प्रकारे, पालकांनी आपल्या मुलांना लहानपणापासूनच वयानुसार खेळ आणि क्रियाकलापांमध्ये समाविष्ट केले पाहिजे. प्रत्येक मूल खेळाच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांतून जातो जेथे ते विशिष्ट प्रकारच्या खेळात गुंतणे पसंत करतात. म्हणूनच, त्यांच्या विकासाच्या गरजा समजून घ्या आणि त्यांना अनुकूल वातावरण प्रदान करा. त्यांना त्यांच्या सभोवतालचे जग एक्सप्लोर करण्यात आणि त्यांच्यावर तुमच्या अपेक्षा लादल्याशिवाय निर्णय घेण्यास मदत करा. तुमच्या मुलाच्या शिकण्याच्या क्षमतेबद्दल तुम्हाला काही चिंता असल्यास, तुमच्या बालरोगतज्ञांचा सल्ला घ्या.

इन्फोग्राफिक: मुलाच्या विकासासाठी खेळाचे वेगवेगळे प्रकार कोणते आहेत?

मुलाच्या वाढीसाठी आणि विकासासाठी खेळ आवश्यक आहे, त्यांना शोध आणि शिकण्याचे जग प्रदान करते. खालील इन्फोग्राफिक लहान मुलाच्या विकासास हातभार लावणारे मुख्य प्रकारचे खेळ सादर करते. हे सर्व प्रकार घडलेल्या वयानुसार दिलेले आहेत.

की पॉइंटर्स

  • विविध प्रकारच्या खेळात गुंतल्याने मुलांना नवीन गोष्टी शिकण्यास आणि सामाजिक संबंध समजण्यास मदत होते.
  • खेळण्यामुळे मुलाच्या सर्वांगीण विकासासाठी आवश्यक असलेली संज्ञानात्मक, संवाद, सामाजिक आणि मोटर कौशल्ये सुधारतात.
  • त्यांच्या वयानुसार, मुले खेळाचे वेगवेगळे टप्पे पार करतात, जसे की बिनधास्त खेळ, एकटे खेळ आणि सहयोगी खेळ.
Categories: Blog

0 Comments

Leave a Reply

Avatar placeholder

Your email address will not be published. Required fields are marked *